धवळगड किल्ला, ज्याला स्थानिक लोक ‘धवळेश्वर’ म्हणूनही ओळखतात, हा पुणे जिल्ह्यातील भुलेश्वर पर्वतरांगेत वसलेला आहे. हा किल्ला आंबळे गावाजवळ आहे, पुण्यापासून सुमारे 55 किमी अंतरावर. समुद्रसपाटीपासून 2840 फूट उंचीवर असलेला हा गिरिदुर्ग आहे. छोटा असला तरी येथील तटबंदी, बुरुज आणि प्राचीन अवशेष ट्रेकर्स आणि इतिहासप्रेमींसाठी आकर्षणाचे केंद्र आहेत. धवळगड कमी प्रसिद्ध असल्याने येथे शांतता आणि निसर्गाचा अनोखा संगम अनुभवता येतो.

इतिहास

धवळगडचा इतिहास हा एक गूढ आहे, कारण याबद्दल फारशी लिखित माहिती उपलब्ध नाही. काही संदर्भांनुसार:

• 1940 मध्ये उल्लेख: के.व्ही. पुरंदरे यांच्या ‘किल्ले पुरंदर’ या पुस्तकात धवळगडचा प्रथम उल्लेख आढळतो. शिवशाहीर बाबासाहेब पुरंदरे आणि जी.एन. दांडेकर यांच्या लेखनातही याचा उल्लेख आहे.
• 2018 मध्ये पुनर्शोध: ट्रेकर्स ओंकार ओक आणि सचिन जोशी यांनी 2018 मध्ये या किल्ल्याला पुन्हा प्रकाशात आणले. त्यांना येथे तटबंदी, मुख्य दरवाजा आणि 14 पाण्याच्या टाक्यांचे अवशेष सापडले. या शोधामुळे धवळगड ट्रेकिंग डेस्टिनेशन म्हणून प्रसिद्ध झाला.
• स्थानिक श्रद्धा: स्थानिक लोक याला ‘धवळेश्वर’ म्हणतात, कारण येथे धवळेश्वर मंदिर आहे. काहींच्या मते, हा किल्ला मराठ्यांनी वापरला असावा, पण याबद्दल ठोस पुरावे नाहीत.
• प्राचीनता: अवशेषांवरून असा अंदाज आहे की हा किल्ला 12व्या किंवा 13व्या शतकात बांधला गेला असावा, पण याची पुष्टी नाही.

पाहण्यासारखी ठिकाणे

धवळगड छोटा असला तरी येथे पाहण्यासारखं बरंच काही आहे:

• हनुमान मूर्ती: किल्ल्यावर एकाच दगडात कोरलेल्या दोन हनुमान मूर्ती आहेत, ज्या जणू किल्ल्यावर नजर ठेवतात.
• गणेश मंदिर: प्रवेशद्वाराजवळ गणपतीची मूर्ती आहे, जी स्थानिकांसाठी श्रद्धास्थान आहे.
• धवळेश्वर मंदिर: किल्ल्यावरील मुख्य मंदिर, जिथे स्थानिक लोक पूजा-अर्चा करतात.
• बुरुज आणि तटबंदी: किल्ल्याचा एकमेव बुरुज आणि तटबंदीचे अवशेष येथील बांधणीची मजबुती दर्शवतात.
• पाण्याची टाकी: 14 खड्ड्यांमधील पाण्याची टाकी प्राचीन जलव्यवस्थापनाची साक्ष देते.
• निसर्गसौंदर्य: किल्ल्यावरून सह्याद्रीच्या डोंगररांगा आणि आंबळे, वांपुरी, वाघापूर गावांचे सुंदर दृश्य दिसते. पावसाळ्यात हा परिसर हिरवागार आणि धुक्याने झाकलेला दिसतो.

कसे पोहोचाल?

धवळगड हा सोप्या ट्रेकिंगसाठी प्रसिद्ध आहे. येथे पोहोचण्याचे दोन मार्ग आहेत:

• मार्ग 1: पुणे-सासवड-वांपुरी-वाघापूर-आंबळे

• अंतर: पुण्यापासून 55 किमी.
• वेळ: साधारण 1.5 तास.
• आंबळे गावातून 15-20 मिनिटांच्या सोप्या ट्रेकने किल्ल्यावर पोहोचता येते.
• वाहनाने: आंबळे गावापर्यंत कार किंवा बाइकने जाऊ शकता. गावात पार्किंगची सोय आहे.
• मार्ग 2: पुणे-लोणी काळभोर-उरुळी कांचन-दालिंब
  • अंतर: पुण्यापासून 40 किमी.
  • वेळ: 1.5-2 तास, कारण रस्ते अवघड आहेत.
  • दालिंब गावातूनही किल्ल्यावर जाता येते, पण हा मार्ग कमी वापरला जातो.

पब्लिक ट्रान्सपोर्ट: पुण्याहून सासवडला बस उपलब्ध आहे. सासवडहून आंबळे गावाला स्थानिक वाहन किंवा रिक्षा मिळते.

ट्रेकिंग टिप्स

• सर्वोत्तम वेळ: ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी, कारण हवामान थंड आणि ट्रेकिंगसाठी सोयीचं असतं.
• पावसाळ्यात काळजी: पायवाट निसरडी होऊ शकते, त्यामुळे चांगली ट्रेकिंग शूज घाला.
• सोबत काय घ्यावं? 1-2 लिटर पाणी, स्नॅक्स, सनस्क्रीन, टोपी, कॅमेरा.
• गाईड: स्थानिक गाईड घेतल्यास अवशेष शोधण्यास आणि माहिती मिळवण्यास मदत होईल.
• पर्यावरण रक्षण: किल्ल्यावर कचरा टाकू नका, निसर्गाची काळजी घ्या.