मंत्रालयातून महात्मा फुले डॉक्युमेंटरीची फाइल गायब; FIR दाखल! इतिहास लपवण्याचा प्रयत्न?

महाराष्ट्राच्या मंत्रालयातून (मंत्रालय) महात्मा ज्योतिबा फुले यांच्या जीवन आणि कार्यावर आधारित डॉक्युमेंटरी/फिल्म प्रस्तावाशी संबंधित सरकारी फाइल अचानक गायब झाल्याची घटना नुकतीच समोर आली आहे. ही फाइल मुंबईतील मंत्रालयातील ग्राउंड फ्लोअर ऑफिसमध्ये ठेवण्यात आली होती, पण तिच्या जागी फक्त फोटोकॉपी सापडली. ही घटना 28 ऑक्टोबर 2025 रोजी DGIPR (Directorate General of Information and Public Relations) च्या अधिकारी सागर कांबळे यांच्या लक्षात आली. त्यांनी 14 नोव्हेंबर 2025 रोजी अधिकाऱ्यांना याची माहिती दिल्यानंतर, मरीन ड्राइव पोलिस ठाण्यात अज्ञात व्यक्तींविरुद्ध FIR दाखल करण्यात आली. ही FIR महाराष्ट्र पब्लिक रेकॉर्ड्स अॅक्ट, 2005 च्या कलम 8 आणि 9 अंतर्गत नोंदवली गेली आहे.

घटनेची पार्श्वभूमी

महात्मा फुले यांच्या जीवनावर आधारित ही डॉक्युमेंटरी/फिल्म योजना 2017 ते 2020 दरम्यानच्या काळात सुरू झाली होती. ही फाइल त्याच काळातील मूळ दस्तऐवजांसह होती. महाराष्ट्र सरकारने महात्मा फुले यांच्या कार्याला सन्मान देण्यासाठी अशा प्रकल्पांना प्रोत्साहन दिले आहे, पण ही फाइल गायब होण्याने प्रकल्पावर परिणाम झाला आहे. काही रिपोर्ट्सनुसार, ही फाइल OTT प्लॅटफॉर्म्ससाठी (Netflix, Amazon Prime) तयार होणाऱ्या बायोपिकशी संबंधित होती. 2025 मध्ये Anant Mahadevan दिग्दर्शित ‘Phule’ चित्रपट प्रदर्शित झाला, पण ही फाइल त्याच्याशी थेट जोडलेली नाही.

राजकीय आणि सामाजिक संदर्भ

महात्मा फुले हे स्त्री शिक्षणाचे जनक, सत्यशोधक समाजाचे संस्थापक आणि जातिव्यवस्थेविरोधातील क्रांतिकारक म्हणून ओळखले जातात. त्यांचा जन्म 11 एप्रिल 1827 रोजी झाला आणि 28 नोव्हेंबर 1890 रोजी त्यांचे निधन झाले. त्यांनी 1848 मध्ये पुण्यात मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली आणि शोषित वर्गाच्या उत्थानासाठी आयुष्य वेचले. महाराष्ट्रात फुले-शाहू-आंबेडकर विचारसरणीला मोठे महत्त्व आहे.

हालचाल ही फाइल गायब होण्यावरून इतिहास संपवण्याचा प्रयत्न असल्याचा आरोप होत आहे. सामाजिक कार्यकर्ते आणि फुले चळवळीतील लोकांनी याला राजकीय षड्यंत्र म्हणून पाहिले आहे. काहींच्या मते, ही मंत्रालयातील लापरवाही असू शकते, तर काहींना संवेदनशील दस्तऐवज नष्ट करण्याचा हेतू वाटतो. महाराष्ट्रात फुले यांच्या विचारांना विरोध असल्याचे उदाहरण नाशिकमधील स्मारकातील शिलालेखातील ‘शूद्र’ शब्द वगळणे (2024) आणि 2025 च्या चित्रपटावरील सेंसरशिप यातून दिसते.

तुम्हाला काय वाटते? ही लापरवाही आहे की षड्यंत्र? कमेंटमध्ये नक्की सांगा!